II. Mustafa (1664-1703), Osmanlı İmparatorluğu'nun yirmi ikinci padişahı ve 101. İslam Halifesidir. IV. Mehmed ve Gülnuş Sultan'ın oğludur. 1695'te tahta çıktığında, devletin kötü gidişatına dur demek için "Zevk ve sefa bana haram olsun" diyerek ordunun başında bizzat sefere çıkma geleneğini yeniden canlandırmıştır. Osmanlı tarihinde ordunun başında fiilen sefere çıkan son padişahtır. Şairliğinde "İkbalî" mahlasını kullanmıştır.
II. Mustafa, ilk yıllarında büyük bir enerjiyle Avusturya üzerine üç kez sefere çıkmıştır.
1. ve 2. Seferler (1695-1696): Lugos ve Ulaş (Olasch) Meydan Muharebelerinde Avusturya ordusunu yenilgiye uğratmış, bu başarıları ona "Gazi" unvanını kazandırmış ve halkın moralini yükseltmiştir.
3. Sefer ve Zenta Bozgunu (1697): Ancak üçüncü seferde, Prens Eugen komutasındaki Avusturya ordusu, Tisa Nehri'ni geçmekte olan Osmanlı ordusunu gafil avlamıştır. Zenta Muharebesi'nde Sadrazam Elmas Mehmed Paşa şehit düşmüş, ordu büyük bir bozguna uğramış ve binlerce asker nehirde boğulmuştur. Bu yenilgi, Osmanlı'nın Avrupa'daki ilerleyişini kesin olarak durdurmuştur.
Zenta yenilgisinden sonra direnecek gücü kalmayan Osmanlı Devleti, barış masasına oturmak zorunda kalmıştır. 1699 yılında imzalanan Karlofça Antlaşması ile Osmanlı ilk kez büyük çapta toprak kaybetmiştir.
• Avusturya'ya: Macaristan ve Erdel (Temeşvar hariç)
• Lehistan'a: Podolya ve Ukrayna
• Venedik'e: Mora ve Dalmaçya kıyıları verilmiştir.
Bu antlaşma, Osmanlı İmparatorluğu için "Gerileme Dönemi"nin başlangıcı kabul edilir. Ayrıca 1700 İstanbul Antlaşması ile Rusya'ya Azak Kalesi verilmiş, Ruslar Karadeniz'e inme fırsatı bulmuştur.
Karlofça'dan sonra II. Mustafa, devlet işlerinden soğuyarak Edirne'ye çekilmiş ve yönetimi hocası Şeyhülislam Feyzullah Efendi'ye bırakmıştır. Feyzullah Efendi'nin akrabalarını yüksek mevkilere getirmesi ve devlet işlerine aşırı müdahalesi büyük tepki toplamıştır.
1703 yılında İstanbul'daki askerler ve halk ayaklanarak Edirne'ye yürümüştür. Edirne Vakası denilen bu olay sonucunda Şeyhülislam Feyzullah Efendi feci şekilde öldürülmüş, II. Mustafa tahttan indirilmiş ve yerine kardeşi III. Ahmed geçirilmiştir.
Tahttan indirildikten sonra büyük bir üzüntü yaşayan II. Mustafa, sadece 4 ay sonra, 1703 yılının sonunda Edirne'de vefat etmiştir. Naaşı İstanbul'a getirilerek Yeni Cami'deki Turhan Valide Sultan Türbesi'ne defnedilmiştir.
2026-TÜRK TARİHİNE YÖN VERENLER