IV. Mehmed (1642-1693), Osmanlı İmparatorluğu'nun on dokuzuncu padişahı ve 98. İslam Halifesidir. Sultan İbrahim ve Turhan Sultan'ın oğludur. Babasının tahttan indirilmesi üzerine 1648 yılında, henüz 7 yaşındayken tahta çıkmıştır. Bu özelliğiyle Osmanlı tarihinin en genç tahta çıkan padişahıdır. Ava olan aşırı düşkünlüğü nedeniyle "Avcı" lakabıyla anılır. 39 yıl süren saltanatı, Kanuni Sultan Süleyman'dan sonraki en uzun saltanattır.
Saltanatının ilk yılları, yaşı küçük olduğu için babaannesi Büyük Valide Kösem Sultan ile annesi Turhan Sultan arasındaki iktidar mücadelesiyle geçmiştir. Bu mücadele Kösem Sultan'ın boğdurulmasıyla son bulmuş ve Turhan Sultan yönetimi ele almıştır.
Ancak ekonomik sıkıntılar ve saray entrikaları bitmemiştir. 1656 yılında, ayarı düşük akçe ile maaş alan askerler isyan etmiş ve padişahın gözü önünde 30'a yakın devlet adamını Sultanahmet Meydanı'ndaki çınar ağaçlarına asmışlardır. Bu olaya Vaka-i Vakvakiye (Çınar Vakası) denilmiştir.
Devletin uçurumun kenarına geldiği bir anda, Turhan Sultan büyük bir fedakarlık yaparak yetkilerini Köprülü Mehmed Paşa'ya devretmiştir. Şartlı olarak sadrazamlığı kabul eden ilk kişi olan Köprülü, devlette otoriteyi sert tedbirlerle yeniden sağlamıştır.
Onun ve oğlu Fazıl Ahmed Paşa'nın döneminde Osmanlı, duraklama içinde adeta bir yükselme devri yaşamıştır. Venedikliler Çanakkale'den püskürtülmüş, 24 yıldır alınamayan Girit Adası (Kandiye Kalesi) fethedilmiştir. Avusturya'dan Uyvar Kalesi alınmış ("Uyvar önünde bir Türk gibi güçlü" sözü bu dönemde doğmuştur) ve Lehistan ile yapılan Bucaş Antlaşması ile Osmanlı, Batı'daki en geniş sınırlarına ulaşmıştır.
Köprülülerden sonra sadrazam olan Merzifonlu Kara Mustafa Paşa, padişahı ikna ederek 1683 yılında Viyana üzerine sefere çıkmıştır. Ancak II. Viyana Kuşatması, Kırım Hanı'nın ihmali ve Lehistan Kralı Sobieski'nin yardıma gelmesiyle büyük bir bozguna dönüşmüştür.
Bu yenilgi, Osmanlı için sonun başlangıcı olmuştur. Merzifonlu idam edilmiş, Avrupa devletleri "Kutsal İttifak" kurarak Osmanlı'ya saldırmaya başlamıştır. Budin, Estergon gibi mühim kaleler ve Macaristan elden çıkmıştır.
Viyana bozgunundan sonra gelen askeri başarısızlıklar, toprak kayıpları ve askerin isyanı sonucunda IV. Mehmed, 1687 yılında tahttan indirilmiştir. Yerine kardeşi II. Süleyman geçirilmiştir.
Hayatının geri kalanını Edirne Sarayı'nda hapis hayatı yaşayarak geçiren IV. Mehmed, 1693 yılında vefat etmiştir. Cenazesi İstanbul'a getirilerek Yeni Cami yanındaki Turhan Valide Sultan Türbesi'ne, annesinin yanına defnedilmiştir.
2026-TÜRK TARİHİNE YÖN VERENLER