I. MUSTAFA

I. Mustafa (1591-1639), Osmanlı İmparatorluğu'nun on beşinci padişahı ve 94. İslam Halifesidir. III. Mehmed'in oğludur. Osmanlı tarihinde babadan oğula geçiş kuralını bozarak, hanedanın en yaşlı üyesi (Ekber ve Erşed sistemi) sıfatıyla tahta çıkan ilk padişahtır. Akli dengesinin yerinde olmadığı bilinmesine rağmen, devlet ricalinin ve saray içindeki güç odaklarının etkisiyle iki kez (1617-1618 ve 1622-1623) tahta çıkarılmıştır. Kimileri ona "Deli Mustafa" derken, bazı çevreler onun ermiş olduğunu iddia ederek "Veli" sıfatını kullanmışlardır.

Kafes Hayatı ve Ölüm Korkusu

Mustafa'nın hayatı, Osmanlı şehzadeleri için bir dönüm noktasıdır. Babası III. Mehmed'in 19 kardeşini birden boğdurması halkta büyük tepki yaratmış, bu nedenle ağabeyi I. Ahmed tahta çıktığında Mustafa'ya dokunmamıştır. Ancak Mustafa, hayatının büyük bir kısmını "Kafes" denilen saray dairesinde hapis hayatı yaşayarak geçirmiştir.

Sürekli öldürülme korkusuyla yaşaması, zaten hassas olan psikolojisini tamamen bozmuş ve akli dengesini yitirmesine neden olmuştur. Annesi (muhtemelen Halime Sultan veya Handan Sultan'ın koruması) sayesinde hayatta kalmış, I. Ahmed'in erken ölümüyle hanedanın en büyüğü olarak tahta çıkarılmıştır.

İki Saltanat Arasında Bir Padişah

Birinci Saltanatı (1617-1618): Tahta ilk çıkışı sadece 96 gün sürmüştür. Devlet işleriyle ilgilenmemesi, tuhaf hareketleri (divan toplantılarında vezirlerin sarıklarını çekmesi, denize altın atması gibi) ve "ben padişahlık istemem" şeklindeki tavırları nedeniyle ulema tarafından tahttan indirilmiş, yerine yeğeni Genç Osman (II. Osman) geçirilmiştir.

İkinci Saltanatı (1622-1623): Genç Osman'ın Yeniçeri isyanıyla feci şekilde öldürülmesinin ardından isyancılar tarafından zorla tekrar tahta çıkarılmıştır. Bu dönem, "Haile-i Osmaniye" denilen kaosun zirveye çıktığı dönemdir. Sadrazam Kara Davud Paşa'nın Genç Osman'ı katletmesi ve sonrasında yaşanan Fatih Camii Olayı (ulemanın katliamı) gibi kanlı olaylar bu döneme damgasını vurmuştur.

Fatih Camii Olayı ve Tahttan İndirilişi

İkinci saltanatı sırasında devlet otoritesi tamamen kaybolmuştur. Veziriazam Mere Hüseyin Paşa'nın bir kadıyı dövdürmesi üzerine ulema Fatih Camii'nde toplanarak isyan etmiştir. Ancak askerler camiyi basarak ulemayı kılıçtan geçirmiş, cesetleri kuyulara atılmıştır. Bu olay, Osmanlı tarihinde ilmiye sınıfına yapılan en büyük saldırılardan biridir.

Sonunda devlet erkanı ve Şeyhülislam, "Akli dengesi yerinde olmayan birinin halifeliği caiz değildir" fetvasıyla Mustafa'yı tekrar tahttan indirmiş ve yerine 11 yaşındaki yeğeni IV. Murad'ı tahta geçirmiştir.

Vefatı

Tahttan indirildikten sonra tekrar kafes hayatına dönen I. Mustafa, 15 yıl daha sarayda hapis hayatı yaşamıştır. Hiç çocuğu olmamış ve kadınlara ilgi duymamıştır. 1639 yılında, bir sara krizi sonucu veya IV. Murad'ın emriyle vefat etmiştir. Naaşı, Ayasofya Camii'nin avlusunda, eskiden vaftizhane olarak kullanılan binaya defnedilmiştir.