IV. Mustafa (1779-1808), Osmanlı İmparatorluğu'nun yirmi dokuzuncu padişahı ve 108. İslam Halifesidir. I. Abdülhamid ve Ayşe Sineperver Sultan'ın oğludur. Amcasının oğlu III. Selim'in Kabakçı Mustafa İsyanı ile tahttan indirilmesi üzerine 1807 yılında tahta geçmiştir. Hırçın ve ihtiraslı bir tabiata sahip olduğu belirtilen padişah, sadece 14 ay süren kısa saltanatında, önceki dönemin tüm kazanımlarını yok eden bir politika izlemiştir.
IV. Mustafa'nın saltanatı, Osmanlı reform tarihi için tam bir yıkım dönemi olmuştur. Padişah, tahta çıkmasını sağlayan isyancıların etkisiyle III. Selim'in kurduğu modern ordu Nizam-ı Cedid'i lağvetmiş ve reform taraftarı devlet adamlarını ortadan kaldırmıştır.
Tarihte eşine az rastlanan bir olay gerçekleşmiş; Padişah, isyancı Yeniçeri ağaları ve yamaklarla bir antlaşma yaparak onlara dokunulmayacağına dair güvence vermiştir. İsyanın elebaşısı Kabakçı Mustafa ve diğer zorbalar devletin önemli kademelerine getirilmiş, imparatorluk tam bir otorite boşluğuna sürüklenmiştir.
İstanbul'daki bu kaosa son vermek ve III. Selim'i tekrar tahta geçirmek isteyen Rusçuk Ayanı Alemdar Mustafa Paşa, 16.000 kişilik ordusuyla harekete geçmiştir. İstanbul'a gelen Alemdar, önce isyancıbaşı Kabakçı Mustafa'yı öldürtmüş, ardından Babıali'yi basarak Saray'a yönelmiştir.
Alemdar'ın amacının III. Selim'i tekrar tahta çıkarmak olduğunu anlayan IV. Mustafa, tahtını korumak için korkunç bir karar vermiştir: Hanedanın hayatta kalan diğer iki erkek üyesi olan III. Selim ve kardeşi Şehzade Mahmud'un derhal öldürülmesini emretmiştir.
IV. Mustafa'nın emriyle cellatlar Harem dairesine girmiş, ney üflemekte olan III. Selim'i feci şekilde şehit etmiştir. Ancak diğer şehzade II. Mahmud, sadık cariyelerin ve hizmetkarların (özellikle Cevri Kalfa'nın külleri cellatların yüzüne atarak zaman kazandırmasıyla) yardımıyla sarayın çatısına kaçırılarak kurtarılmıştır.
Sarayın kapılarını kırarak içeri giren Alemdar Mustafa Paşa, III. Selim'in naaşıyla karşılaşınca büyük bir üzüntü yaşamış, ancak hemen ardından saklanan Şehzade Mahmud'u bularak ona biat etmiştir. Böylece IV. Mustafa tahttan indirilmiş, yerine II. Mahmud geçmiştir.
Tahttan indirildikten sonra Topkapı Sarayı'nda hapsedilen IV. Mustafa'nın hayatı, Yeniçerilerin onu tekrar tahta geçirmek için çıkardığı yeni bir isyanla son bulmuştur. Alemdar Mustafa Paşa'nın bu isyan sırasında ölmesi üzerine, II. Mahmud kendi güvenliğini sağlamak ve tahtta hak iddia edecek başka birini bırakmamak için kardeşinin ölüm emrini vermiştir. 17 Kasım 1808'de boğdurulan IV. Mustafa, babası I. Abdülhamid'in Eminönü'ndeki türbesine defnedilmiştir.
2026-TÜRK TARİHİNE YÖN VERENLER