Sultan Abdülaziz (1830-1876), Osmanlı İmparatorluğu'nun otuz ikinci padişahı ve 111. İslam Halifesidir. Reformist padişah II. Mahmud'un ve Pertevniyal Valide Sultan'ın oğludur. 1861 yılında ağabeyi Abdülmecid'in vefatı üzerine tahta çıkmıştır. Abdülaziz, fiziksel gücü, güreşe ve cirite olan merakıyla tanınır. "Pehlivan Padişah" olarak da anılan Sultan, aynı zamanda Batı müziğine ilgi duymuş, besteler yapmış ve resim sanatına destek vermiştir.
Sultan Abdülaziz, Osmanlı tarihinde bir ilke imza atarak 1867 yılında Avrupa seyahatine çıkmıştır. III. Napolyon'un daveti üzerine Paris'teki Uluslararası Sergi'ye katılmış, ardından Londra, Viyana, Budapeşte ve Brüksel'i ziyaret etmiştir. Bu seyahat, Osmanlı'nın Batı dünyasıyla ilişkilerini güçlendirmek ve "Hasta Adam" imajını silmek amacı taşıyordu.
Ayrıca Mısır'ı Yavuz Sultan Selim'den sonra ziyaret eden ilk ve tek Osmanlı padişahıdır. Döneminde Süveyş Kanalı açılmış (1869), bu sayede dünya ticaret yolları değişmiştir.
Abdülaziz döneminin en belirgin özelliği, askeri ve bayındırlık alanındaki devasa yatırımlardır. Padişah, Rus tehdidine karşı Osmanlı Donanması'nı dünyanın en büyük 3. filosu haline getirmiştir. İlk zırhlı savaş gemileri bu dönemde donanmaya katılmıştır.
Demiryolu yapımına büyük önem verilmiş, İstanbul'u Avrupa'ya bağlayan demiryolu ağının (Rumeli Demiryolu) inşası hızlanmıştır. Sirkeci Garı'nın temelleri atılmış, İzmir-Aydın demiryolu tamamlanmıştır. Eğitimde de Darülfünun (Üniversite) ve Galatasaray Sultanisi (Lisesi) gibi modern kurumlar açılmıştır.
Yapılan büyük askeri harcamalar ve saray masrafları, dış borçlanmayı (ilk borçlanma Abdülmecid döneminde başlamıştı) kontrolden çıkarmıştır. 1875 yılında devlet, borç faizlerini bile ödeyemeyeceğini ilan ederek iflas bayrağını çekmiştir (Ramazan Kararnamesi). Bu durum Batılı devletlerin tepkisini çekmiş ve iç siyasette büyük bir krize yol açmıştır.
Aynı dönemde Rusya'nın kışkırtmasıyla Balkanlar'da (Hersek, Bulgaristan) isyanlar patlak vermiş, "Genç Osmanlılar" (Jön Türkler) hareketi anayasal düzene geçilmesi için baskıyı artırmıştır.
Ekonomik çöküş ve siyasi huzursuzluklar sonucunda, Hüseyin Avni Paşa ve Mithat Paşa'nın liderliğindeki bir cunta tarafından 30 Mayıs 1876'da askeri darbe ile tahttan indirilmiştir. Yerine yeğeni V. Murad geçirilmiştir.
Feriye Sarayı'na kapatılan Sultan Abdülaziz, 4 Haziran 1876'da bilekleri kesilmiş halde ölü bulunmuştur. Resmi rapor intihar dese de, olayın cinayet olduğuna dair çok güçlü kanıtlar ve tarihsel şüpheler bulunmaktadır. Naaşı babası II. Mahmud'un türbesine defnedilmiştir.
2026-TÜRK TARİHİNE YÖN VERENLER