Sultan Ahmed Sencer (Muizzüddin Ahmed Sencer), Büyük Selçuklu İmparatorluğu'nun en uzun süre hüküm süren ve devleti yıkılmaktan kurtarıp yeniden zirveye taşıyan son büyük sultanıdır. Babası Melikşah'ın ölümünden sonra devletin içine düştüğü fetret devrinde, henüz çocuk yaşta Horasan Valisi atanmış; gösterdiği üstün başarılarla önce doğunun, sonra tüm imparatorluğun tek hakimi olmuştur.
Hükümdarlığı boyunca "Sultânü’l-A’zam" (En Büyük Sultan) unvanıyla anılmış, Selçuklu hakimiyetini Kaşgar'dan Yemen'e, Anadolu'dan Hindistan'a kadar tekrar tesis etmiştir.
1097 yılında, henüz 12 yaşındayken ağabeyi Berkyaruk tarafından Merv merkezli Horasan Valiliğine getirilmiştir. Genç yaşına rağmen Gazneliler ve Karahanlılar ile giriştiği savaşları kazanarak rüştünü ispatlamıştır.
• Haşhaşilerle Mücadele: Alamut Kalesi'ne yerleşen Hasan Sabbah ve fedailerine karşı büyük seferler düzenlemiştir. Efsaneye göre; bir sabah uyandığında başucunda bir hançer ve Hasan Sabbah'tan bir not bulmuş, bunun üzerine kan dökülmemesi için karşılıklı saldırmazlık yolunu seçmiştir.
• Gazne Zaferi (1117): Gazne önlerinde yapılan savaşta Gazneli ordusunu filleriyle birlikte imha etmiş, Behram Şah'ı tahta geçirerek Gazneliler Devleti'ni kendisine bağlamıştır.
Sultan Sencer'in en çok uğraştığı meselelerden biri Harezmşah Atsız'ın sürekli isyan etmesidir. Defalarca Harezm'e sefer düzenleyip Atsız'ı yense de onu affetmiş, ancak Atsız her fırsatta ihanet etmiştir.
• Katvan Muharebesi (1141): Selçuklu tarihinin en büyük kırılma noktasıdır. Karahitaylara karşı Semerkant yakınlarında yapılan bu savaşı kaybeden Sencer, esir düşmekten son anda kurtulmuş; ancak bu yenilgi Selçuklu ordusunun yenilmezlik unvanını yok etmiş ve devletin çözülme sürecini başlatmıştır.
Sultan Sencer'in hayatındaki en büyük trajedi, kendi soydaşı olan Oğuzların isyanıdır. 1153 yılında, vergi meselesi yüzünden çıkan isyanda Sultan Sencer, Oğuzlara esir düşmüştür.
• Kafeste Bir Sultan: Tam 3 yıl boyunca Oğuzların elinde esir hayatı yaşamıştır. Gündüzleri tahta oturtulup göstermelik hürmet edilmiş, geceleri ise demir bir kafese kapatılmıştır. Bu süreçte Horasan yağmalanmış, kütüphaneler yakılmış ve alimler katledilmiştir. Çok sevdiği eşi Terken Hatun'un kahrından ölmesi üzerine Sencer, esaretten kaçma planları yapmış ve 1156'da kaçmayı başarmıştır.
Esaretten kurtulup tekrar tahtına dönse de, devletin eski gücüne kavuşamadığını ve Horasan'ın harabeye döndüğünü gören Sultan Sencer, büyük bir keder içine düşmüştür. 8 Mayıs 1157 tarihinde, 71 yaşında Merv şehrinde vefat etmiştir.
Onun ölümüyle Büyük Selçuklu Devleti resmen tarih sahnesinden çekilmiştir. Merv şehrinde yaptırdığı muazzam türbesi, Moğol istilasına kadar ayakta kalmış, Türk-İslam mimarisinin şaheserlerinden biri olmuştur.
2026-TÜRK TARİHİNE YÖN VERENLER