Celaleddin Harezmşah (Mengüberti), Harezmşahlar Devleti'nin son hükümdarı ve İslam dünyasını Moğol istilasına karşı savunan efsanevi bir komutandır. Babası Sultan Alaaddin Muhammed'in Hazar Denizi'nde bir adada ölmesi üzerine devletin başına geçmiş, "Şah" unvanını reddederek kendine "Sultan" denilmesini istemiştir.
Hayatı boyunca Moğollarla, Gürcülerle, Abbasilerle ve Anadolu Selçuklularıyla savaşmış; cesareti ve savaşçılığıyla Cengiz Han'ın dahi takdirini kazanmıştır.
Sultan Celaleddin, babasının aksine Moğollarla meydan savaşına girmeyi tercih etmiştir. 1221 yılında Afganistan'ın Pervan mevkiinde, Cengiz Han'ın en güvendiği komutanlarından Şiki Kutugu Noyan komutasındaki 30.000 kişilik Moğol ordusunu imha etmiştir. Bu zafer, Moğolların yenilmezliği efsanesini yıkan ilk büyük zafer olarak tarihe geçmiştir.
Bu yenilgi üzerine bizzat Cengiz Han büyük bir orduyla Celaleddin'in üzerine yürümüştür. İndus Nehri kıyısında sıkışan Celaleddin, 50.000 askeriyle sonuna kadar direnmiş ancak çember daralınca ailesinin esir düşmemesi için (bazı kaynaklara göre kendi emriyle) nehre atılmalarını veya öldürülmelerini izlemek zorunda kalmıştır.
Ardından atını uçurumdan İndus Nehri'ne sürerek, Cengiz Han'ın şaşkın bakışları arasında karşı kıyıya geçmeyi başarmıştır. Cengiz Han'ın bu olay üzerine oğullarına; "Bir babaya, işte böyle bir oğul gerek" dediği rivayet edilir.
Hindistan'da geçirdiği sürgün yıllarından sonra İran'a dönen Celaleddin, devleti yeniden toparlamıştır. Tebriz'i başkent yapmış, Gürcistan Krallığı'nı yenerek Tiflis'i fethetmiş ve Azerbaycan'a hakim olmuştur. Ancak Ahlat'ı kuşatıp yağmalaması, Anadolu Selçuklu Sultanı I. Alâeddin Keykubad ile arasını açmıştır.
İki büyük Türk hükümdarı, 1230 yılında Erzincan yakınlarında Yassıçemen Muharebesi'nde karşı karşıya gelmiştir. Celaleddin Harezmşah bu savaşta ağır bir yenilgiye uğramış ve ordusunu tamamen kaybetmiştir.
Yassıçemen yenilgisinden sonra devletini kaybeden ve yaralı halde Doğu Anadolu dağlarına çekilen Sultan Celaleddin, 1231 yılında Diyarbakır'ın Silvan ilçesi (Meyyâfârikîn) civarında, daha önce Ahlat kuşatmasında kardeşini kaybeden bir eşkıya tarafından kimliği bilinmeden mızraklanarak öldürülmüştür. Cengiz Han'ın ordularına kafa tutan büyük komutan, ne yazık ki bir dağ başında, isimsiz bir şekilde şehit düşmüştür.
2026-TÜRK TARİHİNE YÖN VERENLER