Berke Han (d. ? - ö. 1266), Altın Orda Devleti'nin en kudretli hükümdarlarından biri ve Moğol tarihinde İslamiyet'i kabul eden ilk handır. Cengiz Han'ın torunu, Cuci'nin oğlu ve Batu Han'ın kardeşidir. Onun hükümdarlığı, sadece Altın Orda'nın değil, tüm İslam dünyasının kaderini değiştiren bir dönüm noktasıdır.
Hükümdarlığı süresince başkenti Saray şehrinden, kendi kurduğu ve döneminin en büyük ticaret merkezlerinden biri olan Saray Berke'ye taşımış, devleti bir imparatorluğa dönüştürerek bağımsızlığını ilan etmiştir.
Gençliğinde Buhara ziyareti sırasında Kübreviyye Şeyhi Seyfeddin Bahârzi'nin etkisiyle Müslüman olmuştur. Bu tercih, onu Moğol aristokrasisi içinde farklı bir konuma getirmiştir. Ağabeyi Batu Han'ın ölümünden sonra yerine geçen Hristiyan yeğeni Sartaq Han ile din yüzünden ters düşmüştür.
Sartaq Han'ın ve ardından gelen Ulakçı Han'ın şüpheli ve ani ölümleri (rivayete göre Berke'nin duaları veya siyasi hamleleri ile), Berke Han'a 1257 yılında tahtın yolunu açmıştır. Tahta geçer geçmez Rus knezliklerini itaat altına almış ve devletin otoritesini kuzeyin buzlu steplerine kadar yaymıştır.
Berke Han'ın tarihe geçen en büyük hamlesi, kendi kanından olan İlhanlı Hükümdarı Hülagü Han'a savaş açmasıdır. Hülagü'nün Bağdat'ı yakıp yıkarak Halife'yi öldürmesi ve Müslümanlara zulmetmesi üzerine Berke Han şu tarihi yemini etmiştir:
"Hülagü, Müslümanların bütün şehirlerini yıktı, halifelerini öldürdü. Tanrı'nın yardımıyla ondan bu masumların kanlarının hesabını soracağım!"
• Terek Nehri Savaşı (1263): İki Moğol ordusu, Kafkasya'da donmuş Terek Nehri üzerinde karşı karşıya gelmiştir. Berke Han, uyguladığı strateji ile Hülagü'nün ordusunu bozguna uğratmış ve buzların kırılmasıyla binlerce İlhanlı askeri nehirde boğulmuştur. Bu zafer, İlhanlıların Mısır ve Suriye üzerindeki baskısını hafifleterek İslam dünyasına nefes aldırmıştır.
Berke Han, İlhanlılara karşı Mısır Memlûk Sultanı Baybars ile tarihin en stratejik ittifaklarından birini kurmuştur. Kuzeyden Altın Orda, güneyden Memlûklar, İlhanlı Devleti'ni kıskaca almıştır.
Ayrıca Bizans İmparatoru'nun esir tuttuğu eski Anadolu Selçuklu Sultanı II. İzzeddin Keykavus'u kurtarmak için yeğeni Nogay Han komutasında bir orduyu Balkanlara göndermiştir. Bizans ordusu darmadağın edilmiş, İmparator İstanbul'a zor kaçmış ve İzzeddin Keykavus kurtarılmıştır.
Ömrünün son demlerinde bile at sırtında olan Berke Han, 1266 yılında Hülagü'nün oğlu Abaka Han üzerine sefere çıkarken Kura Nehri kıyısında hastalanarak vefat etmiştir.
Arkasında Müslümanlaşmış, Kıpçak kültürüyle harmanlanmış ve askeri gücünün zirvesinde bir imparatorluk bırakmıştır. Onun sayesinde İslamiyet, kuzey steplerinde kalıcı hale gelmiş ve Rusya'nın tarihi şekillenmiştir.
2026-TÜRK TARİHİNE YÖN VERENLER