TONYUKUK

Bilge Tonyukuk, İkinci Göktürk Kağanlığı'nın kuruluşunda ve yükselişinde kilit rol oynamış başvezir, başkumandan ve diplomatik dehadır. İlteriş, Kapgan ve Bilge Kağan dönemlerinde devletin "akıl hocası" (Aygucı) olarak görev yapmış, Türk tarihinin ilk büyük stratejisti kabul edilir.

Milli Kimliğin ve Törenin Koruyucusu

Tonyukuk, sadece bir asker değil, aynı zamanda büyük bir fikir adamıdır. Bilge Kağan'ın Budizm'i kabul etme ve şehirlere yerleşme fikrine şiddetle karşı çıkmıştır.

• Asimilasyona Karşı Duruşu: "Bizim sayımız Çinlilerin yüzde biri kadardır. Eğer kalelere kapanır ve tapınaklara girersek, savaşçılık yeteneğimizi kaybeder ve Çinliler tarafından yok ediliriz" diyerek Türk milletinin geleceğini kurtarmıştır.

Tonyukuk Yazıtı ve Tarihçiliği

Orhun Abideleri içinde yer alan kendi anıtını, bizzat kendisi hayattayken (yaklaşık 725 yılında) diktirmiştir.

Taşlara; "Ben Bilge Tonyukuk, Çin ilinde doğdum. Türk milleti o zaman Çin'e tabi idi" diye yazarak tarihi bir özeleştiriyle başlar. Yazıtında anlattığı tecrübeler ve verdiği öğütlerle Türk tarih yazıcılığının ilk ve en önemli örneklerinden birini vermiştir.