AHMET CEVDET SUNAY

Ahmet Cevdet Sunay (1899-1982), Türk asker ve devlet adamıdır. Türkiye Cumhuriyeti'nin beşinci Cumhurbaşkanıdır. I. Dünya Savaşı ve Kurtuluş Savaşı gazisi olan Sunay, Türk Silahlı Kuvvetleri'nde Genelkurmay Başkanlığı görevine kadar yükselmiş, Cemal Gürsel'in hastalığı nedeniyle görevden ayrılmasının ardından TBMM tarafından Cumhurbaşkanı seçilmiştir. Dönemi, Türkiye'nin siyasi ve toplumsal açıdan en çalkantılı yıllarına denk gelmektedir.

Cepheler ve Esaret Yılları

1899 yılında Erzurum'da (bazı kaynaklara göre Trabzon/Çaykara) doğan Cevdet Sunay, Kuleli Askeri Lisesi'nde eğitim görürken I. Dünya Savaşı'nın patlak vermesiyle 1917'de orduya katılmıştır. Sina ve Filistin Cephesi'nde savaşırken İngilizlere esir düşmüş ve Mısır'daki esir kampında tutulmuştur.

Esaretten döndükten sonra Milli Mücadele'ye katılarak önce Güney Cephesi'nde, ardından Batı Cephesi'nde görev almıştır. Cumhuriyet döneminde orduda çeşitli kademelerde yükselmiş, 1960 yılında Genelkurmay Başkanlığı görevine getirilmiştir.

Cumhurbaşkanlığına Geçiş

1966 yılında Cumhurbaşkanı Cemal Gürsel'in sağlık durumunun kötüleşmesi ve komaya girmesi üzerine, anayasal süreç işletilerek Gürsel'in görevine son verilmiş ve Cevdet Sunay, TBMM tarafından Türkiye'nin 5. Cumhurbaşkanı seçilmiştir. Cumhurbaşkanlığının ilk yıllarında Süleyman Demirel hükümetiyle uyumlu bir çalışma sergilemiştir.

12 Mart Muhtırası ve Siyasi Krizler

Sunay'ın görev süresi, Türkiye'de sağ-sol çatışmalarının sokağa taştığı, öğrenci olaylarının arttığı ve siyasi istikrarın bozulduğu bir döneme rastlar. 1960'ların sonundaki bu gerilim, 12 Mart 1971'de Genelkurmay Başkanı Memduh Tağmaç ve kuvvet komutanlarının verdiği 12 Mart Muhtırası ile zirveye ulaşmıştır.

Sunay, bu süreçte ordunun yönetime doğrudan el koymasını (darbe) engelleyerek, meclis içinden bir teknokrat hükümet (Nihat Erim Hükümeti) kurulmasını sağlamıştır. Ancak bu dönemde Deniz Gezmiş, Yusuf Aslan ve Hüseyin İnan'ın idamları, İsrail Başkonsolosu'nun kaçırılması gibi sarsıcı olaylar yaşanmıştır. Boğaziçi Köprüsü'nün temeli bu dönemde atılmış, sanayileşme hamleleri devam etmiştir.

Son Yılları ve Vefatı

1973 yılında 7 yıllık görev süresini tamamlayarak Cumhurbaşkanlığından ayrılmış ve Cumhuriyet Senatosu Tabii Senatörü olarak görev yapmıştır. 22 Mayıs 1982'de İstanbul'da 83 yaşında vefat etmiştir. Naaşı önce Cebeci Asri Mezarlığı'na, 1988 yılında ise Devlet Mezarlığı'na nakledilmiştir.