Mahmut Celâl Bayar (1883-1986), Türk ekonomist, siyasetçi ve devlet adamıdır. Türkiye Cumhuriyeti'nin üçüncü Cumhurbaşkanıdır. Cumhuriyet döneminin asker kökenli olmayan ilk Cumhurbaşkanı olmasıyla dikkat çeker. Milli Mücadele'de "Galip Hoca" takma adıyla direnişi örgütlemiş, Cumhuriyet'in ilk yıllarında ekonominin mimarlığını yapmış, çok partili hayata geçişte Demokrat Parti'nin liderliğini üstlenerek 1950-1960 yılları arasında Cumhurbaşkanlığı görevini yürütmüştür.
1883'te Bursa'nın Gemlik ilçesine bağlı Umurbey köyünde doğan Celâl Bayar, İttihat ve Terakki Cemiyeti'nin aktif bir üyesiydi. İzmir'in işgali üzerine, düşmana karşı direnişi örgütlemek amacıyla "Galip Hoca" takma adıyla köy köy dolaşmış, zeybek ve hoca kılığında halkı işgale karşı bilinçlendirmiştir.
Akhisar Cephesi Komutanlığı yapmış, Anzavur Ayaklanması'na karşı Bursa'da Kuvâ-yi Milliye'yi örgütlemiş ve Birinci TBMM'ye Saruhan (Manisa) mebusu olarak katılmıştır. Yeşil Ordu ve Çerkez Ethem olaylarında arabuluculuk gibi kritik görevler üstlenmiştir.
Cumhuriyetin ilanından sonra Atatürk'ün talimatıyla Türkiye'nin ilk milli bankası olan Türkiye İş Bankası'nı kurmuş ve ilk genel müdürü olmuştur. Bu dönemde izlediği liberal ekonomi politikalarıyla "İş Bankası Çevresi" olarak bilinen grubun lideri olmuş ve devletçilik ilkesini daha ılımlı bir şekilde, özel teşebbüsü destekleyen bir yöntem olarak savunmuştur.
1937'de İsmet İnönü'nün ardından Başbakanlık görevine getirilmiş ve Atatürk'ün son Başbakanı olmuştur. Denizbank, Sümerbank ve Etibank gibi kurumlarla sanayileşme hamlesini yürütmüştür.
1945'te CHP içindeki muhalefetin lideri olarak Adnan Menderes, Refik Koraltan ve Fuat Köprülü ile birlikte "Dörtlü Takrir"i vermiş ve ardından partiden ayrılarak Demokrat Parti'yi (DP) kurmuştur. 1950 seçimlerinde DP'nin büyük zaferiyle iktidara gelmiş ve Cumhurbaşkanı seçilmiştir.
Cumhurbaşkanlığı döneminde partili kimliğini korumuş, aktif siyasetin içinde yer almış ve Adnan Menderes ile birlikte DP'nin politikalarını belirlemiştir. Bu dönemde Türkiye NATO'ya girmiş, Kore Savaşı'na asker göndermiş ve Batı Bloku ile ilişkilerini güçlendirmiştir. "Türkiye'yi küçük Amerika yapacağız" sözü bu dönemin hedefini özetler.
1960'taki 27 Mayıs Askeri Darbesi ile görevden alınmış ve Yassıada'da yargılanmıştır. Darbe sabahı kendisini teslim almaya gelen askerlere direnmiş ve intihara teşebbüs etmiştir. Yassıada duruşmalarında "vatana ihanet" suçlamasıyla idama mahkum edilmiş, ancak 78 yaşında olması nedeniyle cezası müebbet hapse çevrilmiştir. Kayseri Cezaevi'nde bir süre kaldıktan sonra sağlık nedenleriyle 1964'te serbest bırakılmıştır.
Serbest kaldıktan sonra siyasi haklarını geri almak için mücadele etmiş ve eski DP'lilerin birleşmesini sağlamıştır. Adalet Partisi ve daha sonra Demokratik Parti'yi desteklemiştir. 12 Eylül Darbesi'ni ve 1982 Anayasası'nı destekleyen tavırlar sergilemiştir.
22 Ağustos 1986'da İstanbul'da 103 yaşında vefat etmiştir. Vefat ettiğinde dünyanın en yaşlı politikacısı unvanına sahipti. Cenazesi, doğum yeri olan Gemlik'in Umurbey köyüne defnedilmiştir.
2026-TÜRK TARİHİNE YÖN VERENLER