Mustafa Kemal Atatürk (1881-1938), Türk asker, devlet adamı ve Türkiye Cumhuriyeti'nin kurucusudur. Birinci Dünya Savaşı'ndaki yenilginin ardından parçalanmakta olan Osmanlı İmparatorluğu'nun küllerinden, çağdaş, laik ve ulusal bir devlet yaratan liderdir. Askeri dehası ve gerçekleştirdiği devrimlerle 20. yüzyılın en etkili liderlerinden biri olarak kabul edilir.
Harp Akademisi'nden kurmay yüzbaşı olarak mezun olduktan sonra Trablusgarp ve Balkan Savaşları'nda görev almıştır. Ancak askeri dehasının tüm dünya tarafından tanınması I. Dünya Savaşı'ndaki Çanakkale Cephesi ile olmuştur.
19. Tümen Komutanı olarak Arıburnu'na çıkan düşmanı durdurmuş, askerlerine verdiği "Ben size taarruzu emretmiyorum, ölmeyi emrediyorum!" emriyle savaşın kaderini değiştirmiştir. Conkbayırı ve Anafartalar'da kazandığı zaferler ona "Anafartalar Kahramanı" unvanını kazandırmış ve Milli Mücadele'nin doğal lideri olmasının yolunu açmıştır. Savaşın ilerleyen dönemlerinde Doğu Cephesi'nde Muş ve Bitlis'i geri almış, Suriye-Filistin Cephesi'nde Yıldırım Orduları Grubu komutanlığı yapmıştır.
Mondros Mütarekesi sonrası İstanbul'un işgalini gören Mustafa Kemal, "Geldikleri gibi giderler" diyerek kararlılığını göstermiş ve 19 Mayıs 1919'da Samsun'a çıkarak Milli Mücadele'yi başlatmıştır. Amasya Genelgesi, Erzurum ve Sivas Kongreleri ile ulusal birliği sağlamış, 23 Nisan 1920'de Ankara'da TBMM'yi açarak yeni Türk devletinin temellerini atmıştır.
Sakarya Meydan Muharebesi'nde ordunun başında bizzat bulunarak "Hattı müdafaa yoktur, sathı müdafaa vardır. O satıh bütün vatandır" stratejisiyle Yunan ordusunu durdurmuş, bu zaferden sonra kendisine "Mareşal" rütbesi ve "Gazi" unvanı verilmiştir. 26 Ağustos 1922'de başlattığı Büyük Taarruz ile düşmanı İzmir'de denize dökerek Kurtuluş Savaşı'nı askeri zaferle sonuçlandırmıştır.
Saltanatın kaldırılması ve Lozan Antlaşması'nın imzalanmasının ardından 29 Ekim 1923'te Cumhuriyet ilan edilmiş ve Atatürk ilk Cumhurbaşkanı seçilmiştir. Bu dönemden sonra ülkeyi "muasır medeniyetler seviyesine" çıkarmak için köklü devrimler yapmıştır:
* Siyasi: Halifeliğin kaldırılması, Laiklik ilkesinin anayasaya girmesi.
* Hukuki: Medeni Kanun ile kadınlara eşit haklar verilmesi ve hukuk sisteminin modernleşmesi.
* Kültürel: Latin alfabesinin kabulü (Harf Devrimi), Kılık Kıyafet Kanunu, eğitim birliği (Tevhid-i Tedrisat).
* Ekonomik: Yerli sanayinin kurulması ve demiryolu ağlarının genişletilmesi.
"Yurtta sulh, cihanda sulh" ilkesiyle hareket eden Atatürk, Balkan Antantı ve Sadabat Paktı ile bölgesel barışı sağlamıştır. Montrö Boğazlar Sözleşmesi ile Boğazlar üzerindeki Türk hakimiyetini kesinleştirmiştir. Ömrünün son günlerinde şahsi meselesi olarak gördüğü Hatay'ın anavatana katılması için yoğun diplomatik çaba harcamış, vefatından kısa süre sonra Hatay Türkiye'ye katılmıştır.
Yoğun çalışma temposu ve savaş yıllarının getirdiği yorgunlukla sağlığı bozulan Atatürk, 10 Kasım 1938'de saat 09.05'te Dolmabahçe Sarayı'nda siroz hastalığı nedeniyle hayata gözlerini yummuştur. Naaşı önce Etnografya Müzesi'nde, 1953'ten itibaren ise ebedi istirahatgahı olan Anıtkabir'de bulunmaktadır.
2026-TÜRK TARİHİNE YÖN VERENLER