Tarık Buğra (1918-1994), Cumhuriyet dönemi Türk edebiyatının en çok yönlü ve derinlikli yazarlarından biridir. Roman, hikâye, tiyatro ve fıkra dallarında verdiği eserlerle tanınan sanatçı, özellikle Türk tarihindeki dönüm noktalarını bireyin iç dünyası ve toplumsal değerler üzerinden anlattığı nehir romanlarıyla edebiyatımızda sarsılmaz bir yer edinmiştir. 1991 yılında Devlet Sanatçısı unvanına layık görülen Buğra, "Küçük Ağa" ve "Osmancık" gibi başyapıtlarıyla Milli Mücadele ve Osmanlı kuruluş ruhunu modern bir anlatımla yeniden inşa etmiştir.
1918 yılında Konya’nın Akşehir ilçesinde doğan Tarık Buğra, çocukluğunu Milli Mücadele’nin kalbi sayılan bu topraklarda geçirmiştir. Babası ağır ceza hâkimi Mehmet Nazım Bey’in zengin kütüphanesi ve annesinden işittiği ilahiler, onun edebi dünyasının temellerini oluşturmuştur. İstanbul Erkek Lisesi’nde okurken Hakkı Süha Gezgin gibi hocalardan feyz almış, yazarlık tutkusu onuncu sınıfta şekillenmeye başlamıştır. Tıp ve Hukuk fakültelerini yarıda bırakarak edebiyatın çekimine giren Buğra, hayatı boyunca gazetecilikle edebiyatı iç içe yürütmüştür.
Tarık Buğra’nın edebiyat dünyasında tanınmasını sağlayan ilk önemli başarı, 1948 yılında Cumhuriyet gazetesinin açtığı yarışmada ikincilik alan "Oğlumuz" adlı hikâyesidir. Bu başarı, ona Yusuf Ziya Ortaç’ın Çınaraltı dergisinin kapılarını açmıştır. İlk hikâyelerinde aile içi ilişkileri, bireyin yalnızlığını ve kasaba yaşamını şiirsel bir dille işleyen yazar, toplumsal olaylara her zaman "insan" odağından bakmayı tercih etmiştir. Edebiyat dünyasındaki yerini sağlamlaştırırken aynı zamanda fıkra ve deneme yazılarıyla da basın hayatında aktif bir rol üstlenmiştir.
Tarık Buğra denilince akla gelen en büyük eser şüphesiz Küçük Ağa'dır. 1964 yılında yayımlanan bu roman, Türk Kurtuluş Savaşı’na bir kasabanın (Akşehir) ve bir din adamının (İstanbullu Hoca) gözünden bakar. Hoca’nın "Küçük Ağa"ya dönüşüm süreci, milli birliğin nasıl sağlandığını muazzam bir psikolojik derinlikle anlatır. Bu roman, edebiyat profesörü Mehmet Kaplan tarafından mezuniyet tezi olarak kabul edilmiş ve yıllar sonra Buğra’nın yarıda bıraktığı üniversite diplomasını almasını sağlamıştır. Eserin devamı olan Küçük Ağa Ankara'da ve tiyatro dünyasını anlattığı İbiş'in Rüyası, onun ustalık döneminin en kıymetli meyveleridir.
Yazar, 1980’li yıllarda tarihe yönelişini daha da derinleştirmiş ve Osmanlı İmparatorluğu’nun kuruluşunu konu alan Osmancık (1985) romanını kaleme almıştır. Bu eserinde, bir devletin kuruluş felsefesini Şeyh Edebali ve Osman Bey arasındaki ilişki üzerinden medeniyet değerlerimize bağlamıştır. Ayrıca Firavun İmanı, Dönemeçte ve Yağmur Beklerken gibi romanlarıyla Türkiye’nin çok partili döneme geçiş sancılarını ve demokrasi mücadelesini sosyolojik bir perspektifle incelemiştir. Eserleri TRT tarafından televizyon dizilerine uyarlanarak geniş kitlelere ulaşmıştır.
Tarık Buğra, ömrünün son yıllarını edebiyata ve Türk kültürüne hizmet ederek geçirmiştir. 26 Şubat 1994 tarihinde, kanser tedavisi gördüğü Çapa Tıp Fakültesi Hastanesi'nde hayata gözlerini yummuştur. Cenazesi Karacaahmet Mezarlığı'na defnedilmiştir. O, her zaman insanın "ayakta durma" mücadelesini, milli ve manevi değerlerle barışık bir aydın duruşunu savunmuştur. Bugün Akşehir’den Ankara’ya kadar pek çok şehirde heykelleriyle ve adını taşıyan okullarla anılan Buğra, Türk romanının en yerli ve sarsılmaz kalelerinden biri olarak kabul edilmektedir.
2026-TÜRK TARİHİNE YÖN VERENLER