Tevfik Fikret (1867-1915), asıl adıyla Mehmed Tevfik, modern Türk şiirinin kurucusu, Servet-i Fünûn topluluğunun lideri ve devrimci fikirleriyle bir nesli aydınlatmış büyük bir şair ve öğretmendir. "Fikri hür, irfanı hür, vicdanı hür" bir insan modelini hayatı boyunca savunan Fikret, sadece edebi bir yenilikçi değil, aynı zamanda haksızlığa karşı dimdik duran sarsılmaz bir şahsiyettir. Mustafa Kemal Atatürk'ün "Benim inkılap ruhumu ondan aldım" dediği Fikret, Türk edebiyatının Batılılaşma sürecindeki en kritik dönemeçtir.
1867'de İstanbul'da doğan Tevfik Fikret, Galatasaray Lisesi’ni (Mekteb-i Sultânî) birincilikle bitirmiş; Recaizade Ekrem gibi devrin büyük ustalarından feyz almıştır. Memuriyet hayatında "haksız kazanç" olarak gördüğü maaşları reddedecek kadar erdemli olan şair, hayatının büyük kısmını öğretmenliğe ve sanatına adamıştır.
Baskıcı yönetim ve arka arkaya gelen aile kayıpları onu derin bir karamsarlığa itmiş; bu ruh haliyle Rumelihisarı'nda planlarını bizzat çizdiği Aşiyan (Kuş Yuvası) adlı evini inşa ettirmiştir. Günümüzde müze olan bu ev, Fikret'in hem toplumdan kaçışının hem de oradan dünyaya haykırışının kalesi olmuştur.
1896-1901 yılları arasında Servet-i Fünûn dergisinin başında bulunan Fikret, Türk edebiyatının "Edebiyat-ı Cedide" (Yeni Edebiyat) olarak bilinen en estetik ve Batılı dönemine liderlik etmiştir. Şiiri nesre yaklaştıran "mensur şiir" tarzını geliştirmiş, aruz veznini Türkçeye ustalıkla uygulamıştır.
Onun şiirlerinde resim ve musiki iç içedir. "Rubab-ı Şikeste" (Kırık Saz) adlı eseriyle divan edebiyatının son kalıntılarını yıkarak, modern duygu ve düşüncelerin kapısını ardına kadar açmıştır. Toplumun yozlaşmasını eleştirdiği meşhur "Sis" şiiri, o dönemin İstanbul’una ve yönetim anlayışına karşı yazılmış en sert edebi protestolardan biridir.
Tevfik Fikret, tüm umudunu oğlu Halûk'un şahsında Türk gençliğine bağlamıştır. "Halûk’un Defteri" adlı eserinde gençlere bilimi, çalışkanlığı ve vatan sevgisini öğütlemiş; onları geleceğin meşaleleri olarak görmüştür. Ancak büyük bir ironi ve hüzünle, eğitim için İskoçya'ya gönderdiği oğlu Halûk, babasının hayallerinden çok farklı bir yol çizerek din değiştirmiş ve ömrünü bir pastör olarak Amerika'da tamamlamıştır. Bu durum, Fikret’in "ideal nesil" hayalindeki en büyük şahsi trajedisi olarak tarihe geçmiştir.
Fikret’in hayatında öğretmenliğin kutsal bir yeri vardır. Özellikle Mekteb-i Sultânî müdürlüğü sırasında okula modern bir kimlik kazandırmış; 31 Mart Olayı sırasında okulu korumak için kendisini kapısına zincirleyecek kadar büyük bir aidiyet hissetmiştir. "Türk'ün müessesesinde onun bayrağından başka bayrak yaşayamaz" diyerek yabancı müdahalelere karşı durmuştur. Aynı zamanda Galatasaray Spor Kulübü’nün hami başkanlığını yaparak sporun ve disiplinin gençlik üzerindeki önemine inanmıştır.
Son yıllarında İttihat ve Terakki yönetiminin de beklenen hürriyeti getirmediğini gören Fikret, daha da sertleşen muhalefetiyle "Hân-ı Yağmâ" gibi yolsuzluğu eleştiren şiirler yazmıştır. Çocuklar için hece ölçüsüyle kaleme aldığı "Şermin" adlı eseri, onun dilde yalınlaşma konusundaki son ve en tatlı meyvesidir.
19 Ağustos 1915'te, henüz 47 yaşındayken vefat etmiştir. Vasiyeti çok sevdiği Aşiyan’ın bahçesine gömülmek olsa da, dönemin şartları gereği Eyüp’e defnedilmiş; ancak 1961 yılında naaşı vasiyetine uygun olarak Aşiyan’a nakledilmiştir. O, bugün hala Boğaz’a bakan evinde, hürriyetin ve aydınlığın bekçisi olarak yatmaktadır.
2026-TÜRK TARİHİNE YÖN VERENLER