Reşat Nuri Güntekin (1889-1956), modern Türk edebiyatının en büyük romancı, öykücü ve oyun yazarlarından biridir. Müfettişlik görevi vesilesiyle Anadolu'yu karış karış gezmiş, gözlemlerini realizmle harmanlayarak eserlerine taşımıştır. Özellikle Çalıkuşu romanıyla Türk edebiyatında idealist "aydın-öğretmen" figürünü yaratan yazar; sade dili, insan sevgisi ve toplumsal sorunlara tuttuğu ışıkla Milli Edebiyat ve Cumhuriyet dönemi edebiyatının en popüler ve saygın isimlerinden biri olmuştur.
1889 yılında İstanbul Üsküdar'da doğmuştur. Babası askeri doktor Nuri Bey, annesi ise Kars Valisi Yaver Paşa'nın kızı Lütfiye Hanım'dır. Babasının zengin kütüphanesi ve anlatı kültürü, Reşat Nuri'nin edebiyata yönelmesindeki ilk kıvılcım olmuştur. Çanakkale'de ilköğrenimine başlamış, ardından İzmir'de Fransız okullarında okumuş ve nihayetinde İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi'nden mezun olmuştur. Öğretmenlik kariyerine başladıktan sonra Milli Eğitim Müfettişliği görevine atanması, onun yazarlık hayatının dönüm noktası olmuştur. Anadolu'nun en ücra köşelerine yaptığı bu yolculuklar, eserlerindeki o meşhur "Anadolu gerçekliği"nin ham maddesini oluşturmuştur.
Reşat Nuri'yi tüm Türkiye'ye tanıtan ve sevdiren eseri 1922 yılında yayımlanan Çalıkuşu'dur. Başlangıçta İstanbul Kızı adıyla bir tiyatro oyunu olarak tasarlanan eser, daha sonra romana dönüştürülmüştür. İstanbullu, eğitimli ve genç bir kadının (Feride), uğradığı ihanet sonrası Anadolu'nun köylerine kaçarak öğretmenlik yapmasını anlatan bu roman, sadece bir aşk hikayesi değil; Cumhuriyet öncesi Anadolu’nun eğitim ve sosyal yapısına tutulmuş bir aynadır. Romanın başarısı o kadar büyük olmuştur ki, Feride karakteri binlerce genç kıza öğretmenlik mesleğini seçmeleri için ilham kaynağı olmuştur.
Güntekin, sadece idealist tablolar çizmemiş, toplumdaki yozlaşmayı ve kuşak çatışmalarını da dâhice işlemiştir. Yaprak Dökümü romanında, Batılılaşmanın yanlış anlaşılmasıyla sarsılan bir ailenin dramını anlatırken; Miskinler Tekkesi'nde dilencilik kurumunu ve sosyal çöküntüyü incelemiştir. Onun eserlerinde mizah ve hüzün iç içedir. Dudaktan Kalbe, Akşam Güneşi ve Yeşil Gece gibi romanlarında din istismarından imkansız aşklara kadar geniş bir yelpazede toplumsal manzara sunmuştur. Dili, Türkçenin en duru ve akıcı hallerinden biri kabul edilir.
Reşat Nuri, edebiyata aslında tiyatro ile başlamıştır ve hayatı boyunca tiyatro sanatına büyük önem vermiştir. Hançer, Eski Şarkı ve Balıkesir Muhasebecisi gibi oyunlarıyla Türk tiyatrosuna önemli eserler kazandırmıştır. Ayrıca müfettişlik yıllarında tuttuğu notlardan oluşan Anadolu Notları, Türk edebiyatının en kıymetli gezi yazısı örneklerinden biridir. Bu kitapta Anadolu insanının saflığını, cehaletini, misafirperverliğini ve yaşam mücadelesini hiçbir süse başvurmadan, bir sosyolog titizliğiyle anlatmıştır.
1939-1946 yılları arasında Çanakkale milletvekilliği yaparak siyasi hayatta da yer alan yazar, ardından UNESCO Türkiye temsilciliği ve Paris kültür ataşeliği gibi görevlerde bulunmuştur. 7 Aralık 1956'da, kanser tedavisi için gittiği Londra'da hayata gözlerini yummuştur. Naaşı İstanbul'a getirilerek Karacaahmet Mezarlığı'na defnedilmiştir. Reşat Nuri Güntekin, Anadolu'nun sesini İstanbul'a, İstanbul'un aydınlığını ise Anadolu'ya taşıyan en güçlü edebi köprülerden biri olarak yaşamaya devam etmektedir.
2026-TÜRK TARİHİNE YÖN VERENLER