Yahya Kemal Beyatlı (1884-1958), doğum adıyla Ahmed Agâh; Cumhuriyet dönemi Türk şiirinin en görkemli temsilcilerinden biri, mütefekkir, diplomat ve siyasetçidir. Modern Türk şiirini klasik divan estetiğiyle harmanlayarak "Neo-Klasik" bir köprü kuran Beyatlı, "Dört Aruzcu"dan biri olarak kabul edilir. İstanbul'un semtlerini, Osmanlı'nın ihtişamlı tarihini ve ölümün sessizliğini eşsiz bir musikiyle şiirleştiren sanatçı, hayattayken tek bir kitap yayımlamamasına rağmen edebiyatımızın baş aktörlerinden biri olmayı başarmıştır.
1884'te Üsküp'te doğan Yahya Kemal, çocukluğunu Balkanlar'ın o hüzünlü ve köklü atmosferinde geçirmiştir. 1903 yılında II. Abdülhamit baskısından kaçarak Paris'e gitmesi, onun düşünce dünyasındaki en büyük kırılma noktası olmuştur. Sorbonne Üniversitesi'nde siyaset bilimi okurken tarihçi Albert Sorel’den etkilenmiş; bu sayede "Türklüğün Malazgirt ile başladığı" fikrine ulaşmıştır.
Paris'te geçirdiği dokuz yıl boyunca Fransız şiirinin teknik titizliğini öğrenmiş, ancak ruhu her zaman İstanbul'a ve Osmanlı tarihine dönük kalmıştır. Yurda döndüğünde artık "Batı'yı bilen ama Doğu'yu yaşayan" bir şair olarak Darülfünun'da (İstanbul Üniversitesi) dersler vermeye başlamıştır.
Yahya Kemal denilince akla ilk gelen kavram "İstanbul"dur. O, İstanbul'u sadece bir şehir değil, Türk tarihinin ve ruhunun ete kemiğe bürünmüş hali olarak görmüştür. "Aziz İstanbul" başlığı altında topladığı eserlerinde, şehrin her tepesini ve semtini (Üsküdar, Boğaziçi, Koca Mustâpaşa) adeta kutsallaştırmıştır.
Şiirlerinde "musiki" ve "ritim" her şeyin önündedir. Kelimeleri bir kuyumcu titizliğiyle seçmiş, yıllarca tek bir kelimeyi mısraya yakıştırmak için beklemiştir. Ölümü anlattığı o meşhur "Sessiz Gemi" şiiri, Türk edebiyatının en çok ezberlenen ve sevilen lirik şaheserlerinden biri olarak hafızalara kazınmıştır.
Yahya Kemal, edebi kişiliğinin yanı sıra Türkiye Cumhuriyeti'nin inşasında aktif görevler üstlenmiştir. Millî Mücadele’yi kalemiyle desteklemiş, zaferden sonra Ankara’ya giderek milletvekilliği yapmıştır. Varşova, Madrid, Lizbon ve Karaçi gibi önemli merkezlerde büyükelçi olarak görev yaparak genç cumhuriyeti temsil etmiştir.
Lozan görüşmelerinde danışmanlık yapmış, Atatürk ile yakın bir dostluk kurmuştur. Madrid'de görev yaparken İspanyol kültürüyle Türk kültürü arasında benzerlikler aramış, bu gezgin hayatı onun dünya görüşünü ve sanatını daha da zenginleştirmiştir.
Mütareke yıllarında kurduğu Dergâh dergisiyle, dönemin genç yeteneklerini bir araya getirerek bir edebiyat mektebi kurmuştur. En yakın dostu ve öğrencisi Ahmet Hamdi Tanpınar başta olmak üzere; Nurullah Ataç ve Ahmet Kutsi Tecer gibi devleşen isimler onun terbiyesinden geçmiştir. Yahya Kemal, Türkçeyi "ağzımda annemin ak sütüdür" diyerek kutsamış ve dilin yaşayan bir varlık olduğunu her fırsatta vurgulamıştır.
Yahya Kemal'in hayatının en ilginç yönlerinden biri, ömrünün son 19 yılını İstanbul Gümüşsuyu'ndaki Park Otel'de bir otel odasında geçirmiş olmasıdır. Hiç evlenmeyen ve kendine ait bir evi olmayan şair, misafirlerini bu otelin lobisinde kabul etmiş, eserlerini burada şekillendirmiştir.
1 Kasım 1958'de Cerrahpaşa Tıp Fakültesi'nde vefat ettiğinde, ardında yayımlanmış tek bir kitap bırakmamıştı. Ancak vefatından sonra kurulan Yahya Kemal Enstitüsü, onun titizlikle sakladığı notlarını ve şiirlerini (Kendi Gök Kubbemiz, Eski Şiirin Rüzgârıyla vb.) bir araya getirerek okuyucuyla buluşturmuştur. Bugün naaşı Aşiyan Mezarlığı'nda, Boğaz'ın sularını seyrederek yatmaktadır.
2026-TÜRK TARİHİNE YÖN VERENLER