Karacaoğlan (17. yüzyıl), Türk halk edebiyatının (Âşık edebiyatı) en büyük lirik şairi ve saz üstadıdır. Hayatı efsanelerle örülmüş olsa da, 17. yüzyılda Çukurova ve Toroslar hattında yaşadığı; Türkmen aşiretlerinin kültürüyle yoğrulduğu bilinmektedir. Divan edebiyatının ağdalı dilinden ve tekke şiirinin dini kalıplarından tamamen uzak durarak; doğayı, aşkı ve insanı halkın öz diliyle anlatan bir "gönül adamı"dır. Anadolu insanının günlük konuşma dilini şiirsel bir zirveye taşımasıyla, Türk halk şiirinde bir dönüm noktası kabul edilir.
Karacaoğlan’ın hayatı hakkında kesin bilgiler bulunmamakla birlikte, araştırmacılar onun 1606 veya 1636 yıllarında doğduğunu tahmin etmektedir. Asıl adının Hasan, İsmail veya Mehmet olduğuna dair çeşitli iddialar vardır. Varsak (Farsak) Türkmenlerinden olduğu ve ömrünü askere alınma korkusu ya da yerel beylerle yaşadığı anlaşmazlıklar nedeniyle gurbette geçirdiği düşünülür.
Çukurova, Maraş ve Gaziantep başta olmak üzere Anadolu'yu, Suriye'yi ve Rumeli'yi karış karış gezmiş; bu seyahatleri sırasında gördüğü güzelleri, doğayı ve çektiği hasreti mısralarına dökmüştür. Onun mekanı, bir saray veya medrese değil, karlı dağlar, coşkun dereler ve konar-göçer Türkmen obalarıdır.
Karacaoğlan, çağdaşı olan diğer saz şairlerinin aksine, şiirlerine Arapça ve Farsça kelimeleri neredeyse hiç karıştırmamıştır. O, Anadolu insanının "süt dişi" olan arı Türkçeyi kullanmıştır. Şiirlerinde yarım uyak, redif ve hece ölçüsünün (8’li ve 11’li) en yalın hallerini kullanmasına rağmen, ortaya koyduğu derinlik ve ahenk büyüleyicidir. Yerel deyimleri, halk söyleyişlerini ve Çukurova’nın renkli kelime hazinesini şiirine başarıyla entegre etmiştir.
Karacaoğlan’ın şiir evreninin merkezinde "insan sevgisi" ve "doğa" vardır. Sevgilileri hayali ya da soyut değil, kanlı canlıdır; isimlerini zikretmekten (Elif, Hatice, Zeynep...) çekinmez. Güzelleri betimlerken kullandığı "turna, keklik, ördek, ceylan" gibi doğa benzetmeleri, onun bozkır hayatıyla ne kadar iç içe olduğunu gösterir. Ölüm, gurbet ve ayrılık gibi hüzünlü temaları işlerken bile, hayata duyduğu derin tutku mısralarından taşar. Onun aşkı, Fuzûlî’nin acısı kadar derin, ama daha somut ve hayatın içindendir.
Kendisinden sonra gelen Dadaloğlu’ndan Bayburtlu Zihni’ye; modern dönemde ise Faruk Nafiz Çamlıbel’den Cahit Külebi’ye kadar yüzlerce şairi etkilemiştir. Şiirsel söyleyişi halk arasında o kadar çok benimsenmiştir ki, birçok anonim türkü ve mani zamanla onun adına bağlanmıştır. Yazılı kaynaklara geçen 500’den fazla şiiri bulunan ozan, Türk halkının kolektif hafızasında "ebedi bir aşık" olarak yaşamaktadır.
Ölüm tarihi ve yeri, doğumu gibi gizemlidir. 1679 veya 1689 yıllarında vefat ettiği sanılmaktadır. Anadolu'nun birçok yerinde (Mut, Düziçi, Tarsus, Sarıveliler) ona ait olduğu iddia edilen mezarlar ve makamlar vardır. 2014 yılında Karaman’da bulunan bir mezar taşı bu tartışmaları tekrar alevlendirmiştir. Ancak Karacaoğlan için mezar, sadece toprağın altı değil; yedi yüzyıldır her mecliste söylenen, her bağlamada tınlayan mısraların ta kendisidir.
2026-TÜRK TARİHİNE YÖN VERENLER