Pîrî Reis (1465/70-1554), asıl adıyla Ahmed Muhyiddin Pîrî, dünyaca ünlü Türk denizci, kaptan ve kartograftır. Osmanlı denizcilik tarihinin en önemli isimlerinden biri olan Pîrî Reis, sadece başarılı bir asker değil, aynı zamanda eşsiz bir bilim insanıdır. Çizdiği Dünya haritaları ve kaleme aldığı "Kitab-ı Bahriye" adlı eseriyle, coğrafya ve haritacılık alanında çağının çok ötesinde bir vizyon ortaya koymuştur.
Tahminen 1465-1470 yılları arasında Gelibolu'da (bazı kaynaklara göre Karaman kökenli bir ailenin çocuğu olarak) doğmuştur. Denizciliğe, amcası olan ünlü Türk denizcisi Kemal Reis'in yanında başlamıştır. Gençlik yıllarında amcasıyla birlikte Akdeniz'de korsanlık yapmış, İspanya'daki Müslümanların (Gırnata) Kuzey Afrika'ya taşınmasında görev almıştır.
II. Bayezid'in daveti üzerine amcası Kemal Reis ile birlikte Osmanlı Donanması'na katılmıştır. Modon, İnebahtı ve Rodos seferlerinde bulunmuş, deniz savaşlarında büyük tecrübe kazanmıştır. Amcasının bir deniz kazasında vefat etmesinden sonra Gelibolu'ya çekilerek kendini harita çalışmalarına vermiştir.
Pîrî Reis'in en büyük şaheseri, 1513 yılında çizdiği ve bugün sadece bir parçası elimizde bulunan Birinci Dünya Haritası'dır. Ceylan derisi üzerine çizilen bu harita, İspanya, Portekiz, Batı Afrika ve en önemlisi Amerika'nın doğu kıyılarını göstermektedir. Haritanın en gizemli ve önemli yönü, Kristof Kolomb'un kayıp haritasından yararlanılarak çizilmiş olmasıdır. Pîrî Reis bu haritayı, Mısır seferi sırasında Yavuz Sultan Selim'e sunmuştur.
Pîrî Reis, sadece harita çizmekle kalmamış, Ege ve Akdeniz kıyılarını, adalarını, limanlarını, sığlıklarını ve kalelerini en ince ayrıntısına kadar anlatan "Kitab-ı Bahriye" adlı muazzam bir eser kaleme almıştır. Bu eser, bir denizcilik kılavuzu olmasının yanı sıra, içerdiği şiirsel anlatım ve coğrafi bilgilerle edebi ve bilimsel bir hazinedir. Sadrazam Pargalı İbrahim Paşa'nın tavsiyesiyle eseri zenginleştirerek Kanuni Sultan Süleyman'a sunmuştur.
Ömrünün son dönemlerinde, 80 yaşını aşmışken "Hint Kaptanlığı" (Mısır Kaptanlığı) görevine getirilmiştir. Portekizlilerle mücadele etmek için Kızıldeniz, Umman Denizi ve Basra Körfezi'nde seferlere çıkmıştır. Aden'i geri almış ve Maskat'ı fethetmiştir. Ancak Hürmüz Adası kuşatmasında Portekizlilerin garnizonunu alamaması ve donanmayı Basra'da bırakıp ganimet yüklü üç gemiyle Mısır'a dönmesi hayatının dönüm noktası olmuştur.
Hürmüz seferindeki başarısızlığı ve donanmayı Basra'da bırakması, Basra Valisi Kubad Paşa ile Mısır Valisi'nin kendisine cephe almasına neden olmuştur. Hakkında "kuşatmayı kaldırmak ve donanmayı terk etmek" suçlamasıyla raporlar tutulmuş ve Kanuni Sultan Süleyman'ın fermanıyla 1554 yılında Kahire'de idam edilmiştir. 80 yaşındaki bu büyük denizcinin hayatı, siyasi çekişmeler ve askeri strateji hataları yüzünden trajik bir şekilde son bulmuştur.
2026-TÜRK TARİHİNE YÖN VERENLER