Aydın Sayılı (1913-1993), Türk bilim insanı ve dünyaca ünlü bir bilim tarihçisidir. Türkiye'de bilim tarihçiliğinin kurumsallaşmasını sağlayan ve bu disiplini akademik bir temel üzerine oturtan öncü bir şahsiyettir. 1942 yılında Harvard Üniversitesi'nde bilim tarihi alanında doktora derecesini alan Sayılı, dünya tarihinde bu alanda doktora yapan ilk kişi olarak bilim literatürüne geçmiştir. Günümüzde kullanılan 5 Türk Lirası banknotlarının arka yüzünde portresi, atom ve DNA sembolleriyle birlikte yer almaktadır.
1913 yılında İstanbul'da doğan Aydın Sayılı'nın hayatı, 1933 yılında Ankara Atatürk Lisesi'ndeki mezuniyet sınavında Mustafa Kemal Atatürk ile karşılaşmasıyla değişmiştir. Sınav heyetinde bulunan Atatürk, Sayılı'nın gösterdiği üstün başarıdan ve cevaplarından çok etkilenmiş; dönemin Milli Eğitim Bakanı Reşit Galip Bey’e bu öğrenciyle özel olarak ilgilenilmesi talimatını vermiştir.
Böylece devlet bursuyla ABD'ye, Harvard Üniversitesi'ne bilim tarihi okumaya gönderilmiştir. Bilim tarihinin babası kabul edilen George Sarton'un yanında yetişen Sayılı, "İslam Dünyasında Bilim Kurumları" teziyle dünyada bu alandaki ilk doktora unvanını kazanarak yurda dönmüştür.
Aydın Sayılı'nın en önemli bilimsel katkısı, Orta Çağ İslam dünyasının modern bilime olan etkilerini belgeleriyle ortaya koymasıdır. Başyapıtı kabul edilen "İslam Dünyasında Rasathane ve Genel Rasathane Tarihi İçindeki Yeri" adlı eserinde, rasathanenin bir kurum olarak İslam dünyasında ortaya çıktığını ve Batı'daki ilk gözlemevlerinin Müslüman astronomların çalışmalarını örnek aldığını kanıtlamıştır.
Kahire ve Şam'daki tarihi gözlemevlerinin yerlerini saptamış ve bu kurumlarda kullanılan ölçüm aletlerini detaylıca incelemiştir. Ayrıca, Bîrûnî'nin Türk olduğunu ortaya koyan araştırmalarıyla Türk-İslam bilim tarihine ulusal bir onur kazandırmıştır.
Sayılı, sadece bir tarihçi değil, aynı zamanda bir dil sevdalısıdır. Türkçenin matematik, fizik ve felsefe gibi ağır bilim dallarını karşılayabilecek bir zenginliğe sahip olduğunu savunmuş; karşılığı bulunmayan yabancı terimlere Türkçe yeni kelimeler türetmiştir. "Bilim, Kültür ve Öğretim Dili Olarak Türkçe" başlıklı çalışmalarıyla Türkçenin bilimsel alandaki gelişimine büyük emek vermiştir. Emekliliğinden sonra Atatürk Kültür Merkezi Başkanı olarak görev yapmış ve prestijli "Erdem" dergisinin yayın hayatına başlamasını sağlamıştır.
Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi'nde uzun yıllar görev yapan Sayılı, 1958 yılında "Ordinaryüs Profesör" unvanını almıştır. Polonya hükümetinden Kopernik Madalyası, TÜBİTAK Hizmet Ödülü ve UNESCO Yaşam Boyu Hizmet Ödülü gibi çok sayıda uluslararası ödülün sahibidir. Bilim felsefesi üzerine yazdığı "Hayatta En Hakiki Mürşit İlimdir" adlı eseriyle Atatürk'ün bilim anlayışını felsefi bir temele oturtmuştur.
15 Ekim 1993 tarihinde, henüz emekli olalı bir ay olmuşken Ankara'da sokakta geçirdiği bir kalp krizi sonucu hayata gözlerini yummuştur. Naaşı Ankara Cebeci Asri Mezarlığı'na defnedilmiştir. Aydın Sayılı, ardında bıraktığı 3 doktora öğrencisi (Sevim Tekeli, Esin Kahya, Melek Dosay) ve paha biçilemez eserleriyle Türkiye'de bilim tarihinin meşalesini sonsuza dek yakmıştır.
2026-TÜRK TARİHİNE YÖN VERENLER