Aziz Sancar (1946-...), Türk-Amerikalı biyokimyager ve moleküler biyologdur. 2015 yılında DNA onarımı mekanizmalarını haritalandıran çalışmalarıyla Nobel Kimya Ödülü’nü kazanarak bu dalda ödül alan ilk Türk bilim insanı olmuştur. Mardin'in Savur ilçesinde sekiz çocuklu bir ailede başlayan hayat hikayesi, bilim dünyasının en prestijli kürsülerine kadar uzanmıştır.
1946 yılında Mardin'de doğan Aziz Sancar, eğitimine Mardin'de başlamış ve lise yıllarında profesyonel düzeyde futbolla ilgilenmiştir. Ancak bilime olan tutkusu ağır basmış ve İstanbul Üniversitesi İstanbul Tıp Fakültesi'ne girmiştir. 1969 yılında fakülteyi birincilikle bitirdikten sonra iki yıl boyunca memleketi Savur'da bir sağlık ocağında hekimlik yapmıştır.
Araştırma yapma arzusuyla yurt dışına yönelen Sancar, NATO-TÜBİTAK bursuyla ABD'ye gitmiş ve moleküler biyoloji alanında doktora yapmak üzere Dallas Teksas Üniversitesi'ne katılmıştır. Burada danışmanı Claud Stanley Rupert ile "fotoliyaz" adlı geni klonlamış ve bu enzim üzerine yaptığı çalışmalarla adını duyurmuştur.
Aziz Sancar’ın bilim dünyasındaki en büyük başarısı, hücrelerin güneş ışığı gibi dış etkenlerle hasar gören DNA’ları nasıl onardığını moleküler düzeyde açıklamasıdır. Geliştirdiği "Maxicell" tekniği ve keşfettiği "excinuclease" enzimi biyokimya literatürüne girmiştir.
2015 yılında, Tomas Lindahl ve Paul Modrich ile birlikte "DNA onarımının mekanizmalarına yönelik çalışmaları" nedeniyle Nobel Kimya Ödülü'ne layık görülmüştür. Sancar, nükleotit kesim onarımı alanındaki buluşlarıyla deri kanseri gibi hastalıkların tedavisinde temel oluşturacak bilgiler sağlamıştır.
DNA onarımının yanı sıra, biyolojik saat (sirkadiyen ritim) üzerine de kapsamlı araştırmalar yapmıştır. Vücuttaki biyolojik saatin kanser tedavisi üzerindeki etkilerini incelemiş ve kemoterapinin günün hangi saatinde uygulandığında daha etkili olabileceğine dair önemli bulgular elde etmiştir. Kuzey Karolina Üniversitesi'nde biyokimya ve biyofizik profesörü olarak çalışmalarına devam eden Sancar, binden fazla bilimsel makale yayımlamıştır.
Aziz Sancar, her fırsatta başarısının temelinde Türkiye Cumhuriyeti'nin ve Atatürk'ün gerçekleştirdiği eğitim devriminin yattığını vurgulamıştır. Nobel madalyasını ve sertifikasını bizzat Anıtkabir'e giderek teslim etmiş ve ödülün asıl sahibinin Türk milleti olduğunu ifade etmiştir. Ayrıca eşi Gwen Sancar ile birlikte ABD'de Türk öğrencilere destek olmak amacıyla "Sancar Vakfı"nı ve "Carolina Türk Evi"ni kurmuştur.
"Çoğu insan zekaya inanır, ben emeğe inanıyorum. Bizi birbirimizden ayıran emektir" sözüyle tanınan Sancar, 40 yaşına kadar günde 18 saat çalıştığını belirtmiştir. Kendisini "Müslüman ve inançlı bir Türk" olarak tanımlayan Sancar, bilimsel başarılarının yanı sıra mütevazı kişiliği ve milli değerlere olan bağlılığıyla örnek bir şahsiyettir.
2026-TÜRK TARİHİNE YÖN VERENLER