Cahit Arf (1910-1997), Türk matematikçi ve bilim insanıdır. Cebir ve sayılar teorisi alanında yaptığı ve kendi adıyla anılan çalışmalarıyla dünya matematik literatürüne geçmiş bir dehadır. TÜBİTAK'ın kuruluşunda hayati bir rol oynamış, Türkiye'de bilimin ve matematiksel düşüncenin gelişmesi için ömrünü adamıştır. Bugün kullandığımız 10 Türk Lirası banknotlarının arka yüzünde portresi ve ünlü "Arf Değişmezi" formülü yer almaktadır.
1910 yılında Selanik'te doğan Cahit Arf, ilkokul yıllarında matematiğe olan ilgisiyle dikkat çekmiştir. Beşinci sınıftayken tanıştığı bir öğretmeni, onun bu yeteneğini keşfetmiş ve onu matematiğe yönlendirmiştir. Lise yıllarında arkadaşlarının çözemediği soruları kolaylıkla çözen Arf'ın yeteneği ailesi tarafından fark edilince, lise eğitimi için Fransa'ya gönderilmiştir. Paris'teki St. Louis Lisesi'nde üç yıllık eğitimi iki yılda tamamlayarak Türkiye'ye dönmüştür.
Yükseköğrenimini Fransa'da Ecole Normale Superieure'de tamamlayan Arf, doktorasını yapmak üzere Almanya'ya gitmiş ve Göttingen Üniversitesi'nde, dönemin ünlü matematikçileriyle çalışma fırsatı bulmuştur. Doktora tezini 1938 yılında burada tamamlamıştır.
Cahit Arf'ın matematik dünyasındaki asıl ünü, cebir ve sayılar teorisi üzerine yaptığı çalışmalardan gelir. Sentetik geometri problemlerinin cetvel ve pergel yardımıyla çözülebilirliği üzerine yaptığı çalışmaların yanı sıra, cisimlerin kuadratik formlarının sınıflandırılmasında ortaya çıkan "Arf Değişmezi" (Arf Invariant), "Arf Halkaları" ve "Arf Kapanışları" gibi kavramları literatüre kazandırmıştır. Ayrıca, Helmut Hasse ile birlikte geliştirdiği "Hasse-Arf Teoremi" matematik dünyasında büyük yankı uyandırmıştır.
Türkiye'ye döndükten sonra İstanbul Üniversitesi Fen Fakültesi'nde Ordinaryüs Profesörlüğe kadar yükselmiş, ardından Robert Koleji'nde dersler vermiştir. 1964 yılında Türkiye Bilimsel ve Teknik Araştırma Kurumu'nun (TÜBİTAK) ilk Bilim Kurulu Başkanı olmuştur.
Bir süre Amerika'da (Kaliforniya Üniversitesi) konuk öğretim üyesi olarak çalıştıktan sonra, kendi isteğiyle Türkiye'ye dönmüş ve Orta Doğu Teknik Üniversitesi'nde (ODTÜ) göreve başlamıştır. 1980 yılında emekli olana kadar burada binlerce öğrenci yetiştirmiş ve Türk matematiğine yön vermiştir.
Cahit Arf, matematiği sadece bir sayı yığını veya meslek olarak görmemiş, onu bir yaşam biçimi ve sanat olarak tanımlamıştır. "Matematik de resim, müzik ve heykel gibi bir sanattır" diyerek matematiğin estetik yönünü vurgulamıştır. Öğrencilerine her zaman ezberden kaçınmalarını, matematiği kendi kendilerine keşfederek anlamalarını öğütlemiştir. "Bilim insanının amacı anlamaktır" sözü, onun bilimsel yaklaşımını özetler.
Hayatı boyunca İnönü Armağanı ve TÜBİTAK Bilim Ödülü gibi pek çok prestijli ödüle layık görülen Cahit Arf, 26 Aralık 1997 tarihinde İstanbul'da geçirdiği kalp rahatsızlığı sonucu vefat etmiştir. Mezarı Zincirlikuyu Mezarlığı'ndadır. "Ben matematikte kendimi ölümsüz hissettim" diyen Arf, bıraktığı teoremler ve yetiştirdiği nesillerle gerçekten de ölümsüzleşmiştir.
2026-TÜRK TARİHİNE YÖN VERENLER